Back

ⓘ Rhyddfeddyliaeth. Agwedd o feddwl syn ymlynu wrth reswm yn hytrach na dogma ac awdurdod yw rhyddfeddyliaeth neu ryddfeddwl. Defnyddir y gair yn enwedig mewn mat ..




Rhyddfeddyliaeth
                                     

ⓘ Rhyddfeddyliaeth

Agwedd o feddwl syn ymlynu wrth reswm yn hytrach na dogma ac awdurdod yw rhyddfeddyliaeth neu ryddfeddwl. Defnyddir y gair yn enwedig mewn materion ffydd a diwinyddiaeth, ac felly mae rhyddfeddyliaeth yn gysylltiedig â ffurfiau ar sgeptigiaeth grefyddol megis anffyddiaeth, agnostigiaeth, anghrefydd, dyneiddiaeth, anghydffurfiaeth, a rhesymoliaeth. Rhoddir yr enw Rhyddfeddyliaeth â Rh fawr ar fudiad o athronwyr a llenorion adeg yr Oleuedigaeth oedd yn ddylanwadol yn llenyddiaeth, gwleidyddiaeth a bywyd deallusol y gwledydd Cristnogol yng Ngorllewin Ewrop a Gogledd America yn y 18g.

Eginodd syniadaur mudiad a elwir bellach yn Rhyddfeddyliaeth ym Mhrydain yn niwedd yr 17g. Dechreuwyd defnyddior gair yn sgil cyhoeddir traethawd A Discourse of Free-thinking 1713 gan y Sais Anthony Collins. Duwgredwr ac nid anffyddiwr oedd Collins a wrthodai crefydd ddatguddiedig gan arddel deistiaeth. Fel rheol, credair deistiaid mewn creawdwr y bydysawd ond nid bod goruwchnaturiol syn ymyrryd mewn materion bydol. Mabwysiadwyd yr enw rhyddfeddylwyr yn derm mantell gan ddeistiaid, anffyddwyr ac amheuwyr eraill i amlygu eu rhyddhâd oddi wrth ragfarnau crefyddol, ac oddi wrth bob cyfundrefn grefyddol. Ym 1718 dechreuwyd cyhoeddir papur wythnosol, The Freethinker. Roedd Collins, Toland, Tindal, a Morgan yn cael eu hystyried yn gampwyr y mudiad, ond hwyrach mai David Hume ar Is-iarll Bolingbroke oedd y ddau enwocaf oi haelodau. Yn Ffrainc, yr oedd Voltaire, DAlembert, Diderot, a Helvetius, yn arweinyddion y dosbarth a wrthwynebent Gristnogaeth yn ei holl ffurfiau. Amlygodd yr un ysbryd ei hun yn yr Almaen yn oes Ffredrig Fawr, a theimlwyd ei ddylanwad i raddau helaeth iawn trwy gyfrwng y wasg, y prifysgolion, ac hyd yn oed y pulpud yn y wlad honno.

Ennynai ymateb amddiffynnol gan gredinwyr o bob math. Cyhoeddwyd llu o atebion i draethodau Collins, Tindal ar lleill, a rhoddai sawl clerigwr, er enghraifft yr Esgob Hoadly, ei bin ar bapur i fynnur ffydd ai hawdurdod fel ei gilydd. Mae Colton, yn ei Lacon, yn sylwi ei fod yn ymddangos nad ydyw Rhyddfeddyliaeth yn ei oes yn ddim amgen nag enw arall ar ryddid i beidio gosod y meddwl ar waith. Er gwaethar adlach, llwyddodd syniadaur rhyddfeddylwyr i groesir Iwerydd yng ngeiriau Tom Paine ac eraill. Deistiaeth Jefferson ac ambell un arall or Sefydlwyr oedd wrth wraidd ymwahanur eglwys oddi ar y wladwriaeth yng Nghyfansoddiad yr Unol Daleithiau. Ceisiwyd creu llywodraeth seciwlar yn Ffrainc hefyd yn sgil y Chwyldro Ffrengig, ond atgyfnerthair gwrthwynebiad gan geidwadwyr megis Burke o ganlyniad i drais yr ymgyrch honno yn erbyn yr Eglwys Gatholig. Cynhelid y traddodiad rhyddfeddyliol yn y 19g gan athronwyr megis Mill, gwyddonwyr megis Darwin a Huxley, ac areithwyr megis Robert Ingersoll.

                                     
  • difaterwch tuag at grefydd, agnostigiaeth, anffyddiaeth, deistiaeth, rhyddfeddyliaeth credinwyr sydd wedi gwrthgilio, ac agweddau ysbrydol ond nid crefyddol
  • Stout Plaid Wleidyddol Y Blaid Lafur Mudiad Athroniaeth ddadansoddol, Rhyddfeddyliaeth Western philosophy Tad John Russell Mam Katharine Russell, Viscountess
  • Prif ddylanwad John Owen Plaid Wleidyddol Parti de l Ordre Mudiad Rhyddfeddyliaeth Gwrthglerigiaeth, Rhamantiaeth Tad Joseph Léopold Sigisbert Hugo 
  • Shakespeare, Jean Racine, Platon, John Locke, Isaac Newton Mudiad Rhyddfeddyliaeth Yr Oleuedigaeth, Deistiaeth Tad François Arouet Mam Marguerite d Aumard 
  • nofel, stori fer Prif ddylanwad Honoré de Balzac Mudiad Naturalism, Rhyddfeddyliaeth Tad Francesco Zola Mam Émilie Aubert Priod Alexandrine Zola Partner