Back

ⓘ Athroniaeth y meddwl. Cangen o athroniaeth yn ymwneud ag ontoleg a natur y meddwl a’i berthynas âr corff yw athroniaeth y meddwl. Y prif bwnc syn tynnu sylw ath ..




Athroniaeth y meddwl
                                     

ⓘ Athroniaeth y meddwl

Cangen o athroniaeth yn ymwneud ag ontoleg a natur y meddwl a’i berthynas âr corff yw athroniaeth y meddwl. Y prif bwnc syn tynnu sylw athroniaeth y meddwl ydy problem y meddwl a’r corff.

Datblygodd y gysyniadaeth gyfoes ynglŷn ag athroniaeth y meddwl yn sgil gwaith René Descartes 1596–1650, a’i ddamcaniaeth a elwir deuoliaeth Gartesaidd neu ddeuoliaeth seicogorfforol. Disgrifia Descartes holl-wahaniaeth metaffisegol rhwng dwy fath o sylwedd, y meddyliol neur seico ar corfforol neu ffisegol. Gwrthwynebir deuoliaeth gan y monyddion, sydd yn dal taw un fath o sylwedd yn unig sydd yn y bydysawd. Y ddwy brif ffurf ar fonyddiaeth, wrth gwrs, yw delfrydiaeth, sydd yn haeru taw realiti y meddwl ydyr unig wirionedd, a materoliaeth, sydd yn cydnabod bodolaeth mater ffisegol yn unig.

                                     

1. Deuoliaeth

Yn ôl Descartes, dwy fath o sylwedd sydd yn y bydysawd: y meddyliol ar corfforol. Meddyliau, neu ymwybyddiaeth, yw hanfod y meddwl, ac estyniad neu ddimensiwn gofodol yw hanfod y byd materol. Natur anwahanadwy, ac felly anninistriadwy, sydd gan y meddwl, tra bo cyrff yn anfeidraidd wahanadwy. Honna hefyd bod y meddwl yn ymddwyn yn rhydd, tra bod natur ffisegol y corff yn ei bennu, ac felly yn ei gyfyngu. Trwy ei ddatganiad enwog cogito, ergo sum "meddyliaf, felly yr wyf", dywed Descartes ein bod yn gwybod y meddwl yn uniongyrchol; ar y llaw arall, gwyddys cyrff trwy foddion anuniongyrchol.

Mae athronwyr eraill wedi mynegi sawl gwrthwynebiad i ddeuoliaeth Gartesaidd yn y ddadl dros broblem y meddwl ar corff. Y briff drafferth ydy esbonio sut maer meddwl ar corff yn rhyngweithio a sut y gallair naill effeithio yn achosol ar y llall os ydynt yn hanfodol wahanol. Gwrthwynebir damcaniaeth Descartes hefyd am iddo bwysleisio rhyddid y meddwl mewn cyferbyniad â chyfyngiad y corff: gan fod y corff yn cyfyngu ar ddymuniadaur meddwl, ymddengys y fath ryddid yn amherthnasol. Mae sawl gwrthwynebiad sgeptigaidd i ddeuoliaeth, er enghraifft, sut y gallem wybod bodolaeth meddyliau eraill, a sut y gallem wybod y byd allanol o gwbl? Ar bwnc yr ymwybod, sut maen bosib i feddwl fod yn anymwybodol, er enghraifft ynghwsg? Mae anifeiliaid hefyd yn peri anhawster i ddeuoliaeth, gan eu bod yn ymddwyn fel petai ganddynt feddwl. Gan fod y meddwl yn anninistriadwy, byddai anifeiliaid yn ogystal â bodau dynol yn meddu ar enaid tragwyddol. Byddai hyn yn codi sawl cwestiwn ynglŷn â natur anifeiliaid, o safbwyntiau crefyddol ac athronyddol. Methiant a fu ymdrechion i ymateb ir gwrthwynebiadau hyn o fewn y fframwaith Cartesaidd, ac felly try nifer o athronwyr at ddamcaniaethau monyddol i geisio datrys problem y meddwl ar corff.

                                     

2. Monyddiaeth

Delfrydiaeth

Yn ôl damcaniaethau delfrydaidd, ni ellir gwahaniaethu rhwng realiti a chanfyddiad neu ddirnadaeth ddynol. Yn nhermau athroniaeth y meddwl, felly, y byd meddyliol ydyr unig wirionedd, a ni ellir ystyried mater ffisegol yn ddirweddol. Bur gwrthwynebiad delfrydaidd i ddeuoliaeth Gartesaidd ar ei anterth hyd at ddiwedd y 19g.

Materoliaeth

O ganlyniad i dwf y gwyddorau ffisegol ar llu o ddarganfyddiadau a datblygiadau ym meysydd ffiseg, seryddiaeth, cemeg, ar gwyddorau daear ers dechraur 20g, trodd nifer o athronwyr yn erbyn delfrydiaeth.

                                     
  • Astudiaeth o sut y dylem fyw moeseg sut mae pethau n bodoli metaffiseg natur gwybod epistemoleg a rhesymeg yw athroniaeth Mae athroniaeth yn astudiaeth
  • Fe i chyferbynnir yn ei hanfod ag athroniaeth ddamcaniaethol a metaffiseg, ac fel mudiad neu gylch o ysgolion meddwl fe i chyferbynnir ag athroniaethau
  • gan R. Gerallt Jones yw Cyfres y Meddwl Modern: Eliot. Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1982. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print. Un mewn cyfres
  • am y meddyliwr Karl Barth gan D. Densil Morgan yw Cyfres y Meddwl Modern: Barth. Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1992. Yn 2013 roedd y gyfrol
  • Dafydd Jenkins yw Cyfres y Meddwl Modern: Evans - Pritchard. Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1982. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print. Un mewn
  • syniadau economaidd a gwleidyddol Marcsiaeth, yw athroniaeth Farcsaidd. Ymysg y datblygiadau ar Athroniaeth Farcsaidd mae Ysgol Frankfurt a welwyd esblygu
  • gan R. Elwyn Hughes yw Cyfres y Meddwl Modern: Darwin. Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1981. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print. Rhan o gyfres
  • gan C. R. Williams yw Cyfres y Meddwl Modern: Toynbee. Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1980. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print. Rhan o gyfres
  • am y meddyliwr Bonhoeffer gan Harri Williams yw Cyfres y Meddwl Modern: Bonhoeffer. Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1981. Yn 2013 roedd y gyfrol
  • Cyfrol am y meddyliwr modern Bultmann gan Eryl Wynn Davies yw Cyfres y Meddwl Modern: Bultmann. Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1984. Yn 2013