Back

ⓘ Iaith ddadelfennol. Iaith heb ffurfdroadau syn cyfleu perthnasau gramadegol drwy ddefnyddio geirynnau neu drwy gystrawen neu ymadrodd mewn perthynas â geiriau e ..




                                     

ⓘ Iaith ddadelfennol

Iaith heb ffurfdroadau syn cyfleu perthnasau gramadegol drwy ddefnyddio geirynnau neu drwy gystrawen neu ymadrodd mewn perthynas â geiriau eraill yw iaith ddadelfennol neu iaith analytig. Mewn ieithoedd dadelfennol maer morffemau yn rhydd, hynny yw, mae pob morffem yn air ar wahân.

                                     

1. Enghreifftiau

Dosberthir ieithoedd fel naill ai dadelfennol neu synthetig. Gwneir hyn drwy roi mesuraid morffem-y-gair ar iaith. Hynny yw, geiriau wediu cyfansoddi o un morffem syn dueddol o fod gan ieithoedd dadelfennol. Mae unrhyw iaith sydd â chymhareb forffem-y-gair mwy nag 1 yn iaith synthetig. Dangosir morffemau isod:

  • Yn y gair Cymraeg merch dim ond un morffem sydd ac felly mae gan y gair gymhareb forffem-y-gair o 1:1.
  • Ond mae gan y gair gwyddoniaethau dri morffem ac felly mae gan y gair hwn gymhareb forffem-y-gair o 3:1.

Mae ieithoedd de-orllewin Asia fel Fietnameg, Tsieineeg ar iaith Thai yn dueddol o fod yn ddadelfennol. Yn Tsieineeg dim ond un morffem sydd i bob gair ac felly ni ddefnyddir ffurfdroadau i fynegi cyflwr ar enwau neu amser ar ferfau, ond yn hytrach, mae hin dibynnu ar gyd-destun, safle a geirynnau. Er enghraifft, yn y frawddeg ganlynol defnyddir geiryn i ddangos y dyfodol, a dibynnir ar gystrawen i ddangos y berthynas rhwng y goddrych ar gwrthrych:

Gellir dweud bod dim morffoleg gan ieithoedd dadelfennol.

                                     
  • Grammatik der deutschen Sprache, Max Hueber Verlag, München. Iaith ddadelfennol Iaith synthetig Iaith bolysynthetig Iaith ddodiadol Cyflwr gramadegol
  • ffurfdroad lluosog - ion neu - au a r olddodiad dirmygus - ach. Iaith ddadelfennol Iaith synthetig Iaith bolysynthetig Iaith ymasiadol Cyflwr gramadegol
  • sy n golygu Sgwn i a ddylwn i redeg o gwmpas heb reswm Iaith ddadelfennol Iaith bolysynthetig Iaith ymasiadol Iaith ddodiadol Cyflwr gramadegol
  • gogwyddo eraill hefyd gan symud morffoleg enwol Lladin o fod yn synthetig i ddadelfennol Fe ddiflannodd y cyflyrau yn raddol. Cadwai Hen Ffrangeg wahaniaeth