Back

ⓘ Cymdeithas yr Iaith. Mudiad protest syn ymgyrchu dros y Gymraeg ers 1962 yw Cymdeithas yr Iaith. Y cadeirydd presennol yw Mabli Siriol. Ers ei sefydlu mae’r Gym ..




                                               

Sut i Fod yn Hapus

Mae Sut i Fod yn Hapus yn gyfrol o gerddi rhydd gan Robert Lacey syn taflu goleuni ar ein ffordd o fyw heddiw, ac fel y maer teitl tafod-yn-y-boch yn ei awgrymu, maen bwrw golwg ddychanol a hunan-ddychanol ar ein byd trefol. Partneriaethau o bob math, byd dinesig/trefol, arferion cymdeithas gyfalafol feddiangar, dylanwad teledu a chyfryngau eraill, sefyllfa ddiwylliannol Cymru a rhagolygon yr iaith. Os yw hynny’n swnio’n ormod o bwdin, rhaid pwysleisio fod hiwmor yn agos i’r wyneb mewn nifer fawr o gerddi; mae gan y bardd hwn hefyd ryw osgo hunan-ddychanol sy’n gwneud i rywun wenu! Hon yw ...

Cymdeithas yr Iaith
                                     

ⓘ Cymdeithas yr Iaith

Mudiad protest syn ymgyrchu dros y Gymraeg ers 1962 yw Cymdeithas yr Iaith. Y cadeirydd presennol yw Mabli Siriol. Ers ei sefydlu mae’r Gymdeithas wedi cynnal ei hymgyrchoedd, ei phrotestiadau ai gweithgareddau er mwyn hyrwyddo’r defnydd o’r Gymraeg ym mywydau bob dydd pobl Cymru ac ennill statws swyddogol iddi. Yn ystod y 1960au a’r 1970au canolbwyntiodd ar gael dogfennaeth fel trwyddedau, tystysgrifau a biliau wedi eu darparu yn y Gymraeg, bod y Gymraeg yn cael ei rhoi ar arwyddion ffyrdd a bod gwasanaeth radio a theledu yn cael ei ddarparu yn y Gymraeg. Defnyddiwyd dulliau di-drais fel cynnal ralïau, gwrthod derbyn gwasanaethau os nad oeddent yn y Gymraeg, a gwrthod talu am drwyddedau teledu. Cynhaliwyd protestiadau eistedd torfol ar Bont Trefechan, Aberystwyth, pan eisteddodd protestwyr ar draws y bont er mwyn rhwystro’r traffig rhag mynd drosti. Am gyfnod peintiwyd neu difrodwyd arwyddion ffyrdd uniaith Saesneg, dringwyd mastiau darlledu a bu rhai protestwyr yn ymyrryd â stiwdios teledu. Wedi i Gwynfor Evans fygwth y byddai’n ymprydio oni byddai’r Llywodraeth Geidwadol yn cadw at ei haddewid i sefydlu sianel deledu ar gyfer rhaglenni Cymraeg, gorfodwyd y Llywodraeth i gadw at ei gair a sefydlwyd S4C yn 1982. Cafodd aelodau oedd yn torri’r gyfraith eu dirwyo a chafodd eraill eu dedfrydu a’u carcharu wrth iddynt ymgyrchu gyda’r Gymdeithas dros yr iaith.

Mae gweithgareddau ac ymgyrchoedd y Gymdeithas wedi gwneud cyfraniad pwysig at basio deddfau iaith - er enghraifft, yn 1967 a 1993, ac ar ddiwedd yr 20g bu’n hollbwysig wrth sicrhau bod y Gymraeg yn cael ei chynnig gan wasanaethau cyhoeddus Cymru.

Ers dechrau’r 21ain ganrif mae ei hymgyrchoedd wedi pwysleisio pwysigrwydd polisïau ym maes tai a chynllunio ar gyfer dyfodol y Gymraeg mewn cymunedau lleol ar draws Cymru, dyfodol darlledu ar cyfryngau newydd yn Gymraeg fel y we a’r chwyldro digidol, a sut gellir sicrhau lle blaenllaw ir Gymraeg yn y datblygiadau hynny. Mae hefyd wedi protestio yn erbyn penderfyniad y Llywodraeth i drosglwyddo cyllid S4C i’r BBC ac yn galw am ddeddf iaith newydd. Roedd hefyd yn ddylanwad pwysig wrth basio Mesur y Gymraeg yn 2011 a oedd yn rhoi statws swyddogol i’r Gymraeg. Llwyddodd hefyd i helpu i sefydlu swydd newydd, sef Comisiynydd y Gymraeg. Ers ei sefydlu, mae enghreifftiau yn hanes y Gymdeithas lle mae wedi defnyddio cyfrifiadau fel un o ffyn mesur cyflwr y Gymraeg, fel y gwnaeth yn 1962 wrth sefydlu’r Gymdeithas ar ôl canlyniadau Cyfrifiad 1961 am gyflwr y Gymraeg. Dyma a wnaeth hefyd wedi Cyfrifiad 2011. Mae Maniffesto Byw y Gymdeithas, a lansiwyd mewn ymateb i ganlyniadau ieithyddol Cyfrifiad 2011, yn ddogfen sy’n amlinellu beth yw amcanion y Gymdeithas er mwyn diogelu dyfodol a lles y Gymraeg yn yr 21ain ganrif.

                                     

1.1. Hanes ac ymgyrchoedd y Gymdeithas Tynged yr Iaith’ a sefydlu Cymdeithas yr Iaith

Sefydlwyd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn 1962 gan grŵp o bobl ifanc a oedd wedi mynd i ysgol haf Plaid Cymru ym Mhontarddulais. Ei nod oedd gwella statws yr iaith Gymraeg a’i hatal rhag diflannu drwy roi’r hawl i siaradwyr Cymraeg ddefnyddio’r iaith yn eu bywyd o ddydd i ddydd. Cafodd y bwriad hwn ei ysbrydoli gan ddarlith Saunders Lewis, sef un o sefydlwyr Plaid Cymru, ar Radio’r BBC. Tynged yr Iaith oedd ei theitl. Galwodd Saunders Lewis ar bobl Cymru i weithredu’n uniongyrchol er mwyn" ei gwneud hi’n amhosibl dwyn ymlaen fusnes llywodraeth leol na busnes llywodraeth ganol heb y Gymraeg”. Roedd wedi gobeithio y byddai Plaid Cymru’n gwneud hyn ond dywedodd Gwynfor Evans, arweinydd y Blaid, nad oedd yn bosibl" cyfuno brwydr effeithiol dros yr iaith Gymraeg a bod yn blaid wleidyddol”.

Nid dim llai na chwyldro yw adfer yr iaith Gymraeg yng Nghymru. Trwy ddulliau chwyldro yn unig y mae llwyddo.

Dyna oedd byrdwn datganiad herfeiddiol Saunders Lewis mewn un or darllediadau pwysicaf yn hanes Cymru, sef Darlith Radio flynyddol y BBC a draddodwyd ar 13 Chwefror 1962.

Galwodd Saunders Lewis ar Gymry i wrthod llenwi ffurflenni, talu trethi na thalu am drwyddedau os nad oedd yn bosibl gwneud hynny drwyr Gymraeg. Yn ei farn ef, byddai angen i ymgyrchwyr fod yn barod i dalu dirwyon a wynebu carchar am eu daliadau. Er bod nifer y siaradwyr Cymraeg yn gostwng, datganodd: Fe ellir achub y Gymraeg.

                                     

1.2. Hanes ac ymgyrchoedd y Gymdeithas Dulliau protestio’r Gymdeithas

Roedd y Gymdeithas yn annog ei haelodau i weithredu’n ddi-drais ac yn uniongyrchol er mwyn cyflawni eu hamcanion. Cawsant eu hysbrydoli gan lwyddiant Gandhi yn India a Martin Luther King yn Unol Daleithiau America gan iddynt hwythau ddefnyddio’r dulliau hyn. Gwelwyd dulliau tebyg yn cael eu defnyddio mewn protestiadau yn erbyn boddi Cwm Tryweryn hefyd, ond ni chawsant lawer o effaith. Roedd Saunders Lewis wedi amlinellu sut gallai hyn weithio drwy ddefnyddio achos Trefor ac Eileen Beasley o Langennech, a wrthododd dalu eu trethi lleol rhwng 1952 ac 1960 oni fyddai’r gorchmynion treth yn y Gymraeg. Ar y cyfan, Cymraeg oedd iaith Dosbarth Gwledig Llanelli yn 1951. Ar ddiwedd yr achos llys hir, anfonwyd gorchymyn treth dwyieithog yn y pen draw, ar ôl i feilïaid pobl sy’n casglu eiddo er mwyn talu dyledion gymryd dodrefn y Beasleys oddi arnynt deirgwaith.

Roedd y brotest gyntaf yn 1963 ym Mhont Trefechan, Aberystwyth i orfodi Swyddfar Post i gynnig ffurflenni yn y Gymraeg yn ogystal â Saesneg. Cafodd adeiladau eu gorchuddio â phosteri a daeth y traffig i stop gan fod y bont wedi cael ei meddiannu gan y protestwyr am hanner awr. Yn yr un flwyddyn, sefydlodd Owain unig gyhoeddiad y Gymdeithas, sef Tafod y Ddraig - ef hefyd oedd y golygydd a’r un a ddyluniodd y logo.

                                     

1.3. Hanes ac ymgyrchoedd y Gymdeithas Ymgyrchoedd y 1960au a’r 1970au

Canolbwyntiodd Cymdeithas yr Iaith ar dair prif ymgyrch yn y 1960au a’r 1970au:

  • Rhoi’r Gymraeg ar arwyddion ffyrdd. Yn y 1970au cynnar, roedd protestwyr yn peintio arwyddion yn wyrdd fel nad oedd pobl yn gallu darllen yr enwau Saesneg fel Newtown neu Lampeter, neu roedden nhw’n tynnu’r arwyddion i lawr ac yn eu gadael y tu allan i adeiladau’r llywodraeth
  • Cael gwasanaeth radio a theledu yn yr iaith Gymraeg. Er mwyn gwireddu’r amcan hwn, dechreuodd protestwyr yn ddiweddarach yn y 1970au wrthod talu eu trwyddedau teledu, ac yn hytrach brotestio drwy ddringo mastiau radio a theledu, torri i mewn i stiwdios teledu i darfu ar ddarllediadau, ac aeth rhai ar streic newyn.
  • Sicrhau bod y Gymraeg yn cael ei chydnabod ar ddogfennau swyddogol. Golygai hyn bod protestwyr yn gwrthod llenwi ffurflenni, talu biliau na phrynu trwyddedau oni bai eu bod yn medru gwneud hynny yn y Gymraeg

Gwelwyd ffyrdd eraill o brotestio hefyd, wedi’u creu er mwyn denu cymaint o gyhoeddusrwydd â phosib - meddiannu eiddo, torri i mewn, streiciau newyn, tarfu ar weithrediadau yn y llys, taflu awyrennau papur i mewn i Dŷ’r Cyffredin o’r oriel gyhoeddus. Roedden nhw’n peintio sloganau Cymraeg ar adeiladau busnesau, siopau a swyddfeydd nad oeddent yn darparu eu gwasanaethau yn y Gymraeg. Roedd y protestwyr yn fodlon mynd i’r carchar pe bai angen. Erbyn 1976, roedd 697 o brotestwyr wedi ymddangos yn y llys i wynebu cyhuddiadau o ddifrod troseddol - cafodd 143 ohonynt eu hanfon i’r carchar a bu’n rhaid i lawer mwy ohonynt dalu dirwyon. Golygai hyn mai’r Gymdeithas oedd y grŵp protest mwyaf ers y swffragetiaid.

Yn ystod y 1960au ar 1970au bu nifer o brotestiadau di-drais tebyg, a charcharwyd neu dirwywyd ymgyrchwyr. Ymhlith y rhain roedd y canwr poblogaidd Dafydd Iwan. Enillwyd rhai consesiynau gan y Llywodraeth, gan gynnwys Deddf Iaith 1967, a chynhyrchwyd ffurflenni dwyieithog gan rai cyrff cyhoeddus. Arweiniodd y cyfnod peintio a difrodi arwyddion ffyrdd uniaith Saesneg ar hyd a lled Cymru gan gefnogwyr y Gymdeithas at sefydlur egwyddor o arwyddion dwyieithog yng Nghymru. Er nad oedd gan y Gymdeithas erioed fwy na 2.000 o gefnogwyr swyddogol, roedd llawer yn cydymdeimlo ag achos yr iaith Gymraeg, er nad oedden nhw o reidrwydd yn cytuno â’r ffordd roedden nhw’n mynd o’i chwmpas hi.



                                     

1.4. Hanes ac ymgyrchoedd y Gymdeithas Newidiadau o ganlyniad i ymgyrchu

Llwyddodd y Gymdeithas i ennill a sicrhau newidiadau yn sgil eu protestiadau.

  • Yn 1964, sefydlwyd Swyddfa Gymreig gydag Ysgrifennydd Gwladol â chyfrifoldeb dros Gymru, yn rhannol er mwyn ymdrin â’r materion a godwyd gan y Gymdeithas a Phlaid Cymru
  • Sefydlodd y llywodraeth bwyllgor i astudio statws cyfreithiol yr iaith Gymraeg; yn 1965, cafwyd argymhelliad yn ei adroddiad y dylai unrhyw beth a wneir yn y Gymraeg yng Nghymru fod â’r un grym cyfreithiol â phe bai yn Saesneg; Roedd Deddf yr Iaith Gymraeg 1967 yn nodi y gallai pobl ddewis defnyddio’r Gymraeg neu Saesneg yn y llys, ac y byddai adroddiadau swyddogol yn cael eu cyhoeddi yn y ddwy iaith
  • Erbyn 1969 roedd 250 o ffurflenni’r llywodraeth ar gael yn y Gymraeg; 11 yn unig oedd ar gael yn 1964 er enghraifft, a chyflwynwyd disgiau treth ceir yn y Gymraeg yn 1967
  • Gwelwyd newidiadau ym myd darlledu hefyd. Ar ddechraur 1970au dechreuodd Cymdeithas yr Iaith ymgyrchu dros wasanaeth darlledu radio a theledu Cymraeg. Cynyddodd y pwysau ar yr awdurdodau darlledu i gynnig gwasanaeth Cymraeg, ac yn 1977 sefydlwyd Radio Cymru gan y BBC. Erbyn 1971-2, roedd rhaglenni teledu Cymraeg ymlaen am 12 awr yr wythnos, gyda rhaglenni o ansawdd gwell e.e. rhaglen gomedi Fo a Fe o 1970 a oedd yn chwarae ar y gwahaniaethau rhwng gogledd a de Cymru, a darlledwyd yr opera sebon boblogaidd Pobol y Cwm am y tro cyntaf yn 1974.
  • O 1970, penderfynodd y Swyddfa Gymreig mai dim ond enwau llefydd yn y Gymraeg fyddai’n cael eu harddangos ar arwyddion gan eu bod yn poeni y byddai arwyddion dwyieithog yn rhy ddryslyd; Caerdydd oedd y cyntaf i arbrofi ag arwyddion enwau strydoedd dwyieithog; aeth y cynghorau lleol ati i wneud arwyddion yn fwy Cymraeg mewn ardaloedd ller oedd y mwyafrif yn siarad Cymraeg e.e. aeth Dolgelley yn Dolgellau, Llanelly yn Llanelli, Conway yn Conwy
  • Gwelwyd cynnydd yn nifer yr ysgolion cynradd ac uwchradd cyfrwng Cymraeg.

Roedd cynlluniau hefyd i sefydlu sianel deledu ar wahân ar gyfer rhaglenni Cymraeg ond yn 1979 cyhoeddodd y Llywodraeth Geidwadol na fyddain cadw at ei haddewid i sefydlur fath sianel. Gan hynny, cyhoeddodd Gwynfor Evans y byddain dechrau ymprydio oni byddair Llywodraeth yn anrhydeddu ei haddewid. Achosodd y penderfyniad hwn gryn gynnwrf, ac ofnid y gallai arwain at ymgyrchu treisgar. Yn y pen draw ildiodd y Llywodraeth ir pwysau a chyhoeddwyd ym mis Medi 1980 y darlledid rhaglenni teledu Cymraeg ar y bedwaredd sianel newydd. Lansiwyd Sianel Pedwar Cymru S4C yn 1982.

                                     

1.5. Hanes ac ymgyrchoedd y Gymdeithas Gwnewch bopeth yn Gymraeg’

Cyn y 1960au tueddair Gymraeg fod yn iaith yr aelwyd ar capel a phrin oedd y defnydd or iaith mewn cylchoedd eraill. Ond gydar adfywiad yn y diddordeb yn y Gymraeg ar ymgyrchu ar ei rhan, gwelwyd cynnydd yn y mudiadau a chymdeithasau a hyd yn oed busnesau a weithredai drwy gyfrwng y Gymraeg. Cyhoeddwyd llawer mwy o lyfrau Cymraeg a sefydlwyd dwsinau o bapurau bro Cymraeg ledled Cymru.

Defnyddiwyd y Gymraeg fwyfwy mewn bywyd cyhoeddus ac roedd y Cynulliad Cenedlaethol a sefydlwyd yn 1999 wedi ei gyfundrefnu i weithredun ddwyieithog.

                                     

2. Yr 21ain ganrif

Erbyn heddiw, mae Cymdeithas yr Iaith yn galw am drafodaeth agored ar ddyfodol darlledu ar cyfryngau newydd yn Gymraeg, a sut gellir sicrhau lle blaenllaw ir Gymraeg yn y datblygiadau hyn.

  • Hybur rhithfro
  • Papur gwyrdd y llywodraeth ar siarter newydd y BBC
  • Ariannur chwyldro digidol yn Gymraeg
  • Y trafodaethau ynglŷn â dyfodol S4C
  • Y we a phlatfformau cyfathrebu newydd
  • Cyfleoedd newydd radio a theledu lleol
  • Effaith diffodd signalau teledu analog o fewn tair blynedd

Ym mis Ionawr 2011, cyhoeddwyd fod yr academydd Dr Simon Brooks, llywydd Plaid Cymru - Jill Evans, yn ogystal âr cerddorion Gai Toms, Bryn Fôn a Dafydd Iwan, ymhlith cant o bobl a wrthododd dalu eu trwydded teledu, fel rhan o brotest Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn erbyn y cynlluniau arfaethedig i dorri cyllideb sianel deledu Gymraeg S4C, ar bwriad i drosglwyddo cyfrifoldeb ariannur sianel i ddwylor BBC.



                                     

2.1. Yr 21ain ganrif Deddf Eiddo

Cred Cymdeithas yr Iaith fod dyfodol yr iaith Gymraeg yn dibynnu ar sefydlu dyfodol i gymunedau lleol ym mhob rhan o Gymru. Credant fod polisïau teg ym maes tai a chynllunio yn gwbl hanfodol. Maent yn galw am ir awdurdodau sicrhau bod gan bobl y gallu i brynu neu rentu tai yn eu cymunedau, ac i beidio â rhoi caniatâd i ddatblygiadau tai a all niweidior gymuned leol, yr iaith Gymraeg neur amgylchedd naturiol. Ar ddechrau 2004, cychwynnodd Cymdeithas yr Iaith ar flwyddyn o ymgyrchu, er mwyn tynnu sylw at yr angen am Ddeddf Eiddo i Gymru. Ar Fawrth 11 2014, lansiodd aelodaur mudiad "Fil Eiddo a Chynllunio er budd ein Cymunedau Cymru" yn y Senedd ym Mae Caerdydd.

                                     

2.2. Yr 21ain ganrif Hawliau ir Gymraeg

Ar ddechraur 21g, galwodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg am Ddeddf Iaith Newydd i Gymru, a fyddain ateb anghenion y Gymraeg yn yr oes fodern ac yn sicrhau bod gan bawb yr hawl i ddefnyddior iaith ym mhob agwedd ar fywyd, gan gynnwys:

  • sicrhau gwasanaeth Cymraeg gan y sector preifat cymharer â Québec, lle mae deddfau iaith yn effeithio ar fusnesau preifat hefyd
  • rhoi statws swyddogol ir Gymraeg
  • sicrhau lle ir Gymraeg yn y chwyldro technolegol

Dadleuodd y dylai pethau, megis biliau ffôn neu ffurflenni, er enghraifft, fod ar gael yn ddwyieithog i bawb yng Nghymru. Credant na ddylai siaradwyr Cymraeg orfod mynd allan ou ffordd i ofyn am wasanaeth yn eu hiaith eu hunain, na bodloni ar ddefnyddior Saesneg, gan nad oes gwasanaeth Cymraeg ar gael. Dyma paham eu bod yn galw am Ddeddf Iaith Newydd i sicrhau bod pob math o wasanaethau ar gael yn ddwyieithog.

Yn ystod yr 1980au, dechreuodd Cymdeithas yr Iaith ymgyrchu dros Ddeddf Iaith i sicrhau bod pob cyhoeddiad a hysbysiad swyddogol yn dod yn naturiol ddwyieithog heb orfod gofyn. Ar ôl ymgyrchu caled, gorfodwyd y Llywodraeth Geidwadol i ymateb. Serch hynny, cred llawer fod Deddf Iaith 1993 yn rhy wan.

Yn ôl y Ddeddf byddai bwrdd statudol yn cael ei sefydlu i hyrwyddor Gymraeg, a byddai cyrff cyhoeddus yn gorfod paratoi cynlluniau iaith i ddangos sut roeddent am drin y Gymraeg yn deg. Cred y Gymdeithas fod y mesurau hyn yn ddi-ddannedd, yn ddiddim.

Ar ddechrau 2007, cyhoeddodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei Mesur yr Iaith Gymraeg, mesur a lwyddodd i arwain at basio Mesur y Gymraeg Cymru 2011 a sefydlodd statws swyddogol ir Gymraeg, bron i 50 mlynedd wedi i aelodaur mudiad eistedd ar bont Trefechan yn galw am y polisi.

Fodd bynnag, ni sefydlodd y Mesur hawl statudol cyffredinol ir Gymraeg, ac o ganlyniad ail-enwodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei grŵp ymgyrchu or "ymgyrch deddf iaith" ir "grŵp hawliau".

                                     

2.3. Yr 21ain ganrif Ymateb i ganlyniadau Cyfrifiad 2011

Yn dilyn canlyniadau argyfyngus Cyfrifiad 2011, cynhaliodd y mudiad gyfres o ralïau ar hyd a lled Cymru. Yn y rali gyntaf yng Nghaernarfon cyhoeddodd y mudiad Maniffesto Byw ar gyfer Cymunedau Byw gyda degau o bolisiau wedi eu llunio er mwyn cryfhaur Gymraeg. Lansiodd y grŵp ymgyrchu slogan "Dwi eisiau byw yn Gymraeg" yn yr un rali.

Ar Chwefror 6ed 2013 a Gorffennaf 4ydd 2013, aeth dirprwyiaeth o’r Gymdeithas i gwrdd âr Prif Weinidog Carwyn Jones i bwyso am newidiadau polisi. Ar Chwefror 6ed 2013, addawodd Carwyn Jones ir Gymdeithas y byddai’n asesu effaith y gyllideb ar y Gymraeg. Hyd heddiw, nid oes asesiad wedi ei gyhoeddi.

Cyhoeddwyd fersiwn diwygiedig or Maniffesto Byw ym mis Gorffennaf 2013, yn dilyn ymgynghoriad cyhoeddus a chyfarfod cyffredinol arbennig pan basiwyd nifer o welliannau ir Maniffesto.

Ym mis Awst 2013, ysgrifennodd y mudiad at y Prif Weinidog Carwyn Jones gan roi chwe mis iddo ddatgan ei fwriad i gyflawni chwe newid polisi er lles yr iaith:

1. Addysg Gymraeg i Bawb

2. Tegwch Ariannol ir Gymraeg

3. Gweinyddun fewnol yn Gymraeg

4. Safonau Iaith i Greu Hawliau Clir

5. Trefn Gynllunio er budd ein Cymunedau

6. Y Gymraeg yn greiddiol i Ddatblygu Cynaliadwy

Ni chafwyd datganiad o fwriad gan Carwyn Jones erbyn 1 Chwefror 2014, felly cychwynodd y mudiad ymgyrch weithredol a chynhaliwyd nifer o brotestiadau ar hyd a lled y wlad.

                                     

2.4. Yr 21ain ganrif Ymgyrch NA i 8000 o dai yng Ngwynedd a Môn

Cynhaliwyd protest gan Gymdeithas yr Iaith yng Nghaernarfon ddydd Sadwrn y 29ain o Fawrth 2014 yn gwrthwynebur cynlluniau i adeiladu 8000 o dai yng Ngwynedd a Môn. Yn ôl erthygl ar wefan Cymdeithas yr Iaith, daeth 300 o brotestwyr yno. Ymysg y siaradwyr roedd yr awdures ar ymgyrchwraig, Angharad Tomos, a Robin Farrar, cyn-Gadeirydd Cymdeithas yr Iaith. Y pryder yw na fydd y bobl a fydd yn symud ir tai newydd yn siarad y Gymraeg, a bydd hynnyn rhoi mwy o bwysau ar yr iaith Gymraeg.

                                     

3. Aelodau nodedig, cyd-aelodau a chefnogwyr

  • Tedi Millward
  • Bryn Fôn
  • Ffred Ffransis
  • Meri Huws
  • Owain
  • Meredydd Evans
  • Meic Stephens
  • Helen Greenwood
  • Sioned Elin
  • Meinir Ffransis
  • R. Tudur Jones
  • Gwenno Teifi
  • Jamie Bevan
  • Steve Eaves
  • Enfys Llwyd
  • John Davies
  • Pennar Davies
  • Dafydd Iwan
  • Ann Rhys
  • Eirian Llwyd
  • Ned Thomas
  • Emyr Llewelyn
  • Meirion Pennar
  • Marged Tomos
  • Angharad Tomos
  • Bobi Jones
  • Steffan Cravos
  • Gareth Miles
                                     

4. Gweler hefyd

  • Rhestr cadeiryddion Cymdeithas yr Iaith
  • Adfer
  • Cymdeithas yr Iaith Gymraeg 1885
  • Abri - Cyfres o gigs yng Nghaerdydd rhwng 2003 a 2005
  • Undeb Cymru Fydd
                                     

5. Dolenni allanol

  • Mwydro Ynfyd Dedwydd - Mudiad y Dysgwyr Archifwyd 2011-09-20 yn y Peiriant Wayback. - Cyfarfodydd sgwrs a gweithgareddau trwy gyfrwng y Gymraeg
  • Erthygl Cynllun Datblygu: angen balans
  • Cylchgrawn Y Tafod
  • Gwefan Cymdeithas yr Iaith
  • Erthygl Na i 8000 o dai yng Ngwynedd a Môn
  • Gwefan Owain yn ymwneud â sefydlur Gymdeithas
  • Cofnodion Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru
                                     
  • Am y mudiad cyfoes, gweler Cymdeithas yr Iaith Mudiad gwladgarol a sefydlwyd ym 1885 oedd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg Saesneg: The Society for the Utilization
  • arbed yr iaith Gymraeg. Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi ei feirniadu n llym, gan ymgyrchu am ddeddf iaith newydd. Diddymwyd Bwrdd yr Iaith Gymraeg
  • Mudiad iaith a sefydlwyd yn 1979 er mwyn amddiffyn a hyrwyddo r iaith Gernyweg yw Kowethas an Yeth Kernewek Cymdeithas yr Iaith Gernyweg Kernewek
  • Dyma restr anghyflawn o gadeiryddion Cymdeithas yr Iaith 1962 - 63 - Tedi Millward a John Davies ysgrifenyddion 1963 - 64 - John Daniel 1964 - 65 - John
  • Deddf seneddol yw Deddf yr iaith Gymraeg 1993, sydd yn ddeddf a basiwyd gan Senedd Sansteffan sydd yn rhoi i r Gymraeg yr un statws a r Saesneg yng Nghymru
  • Mudiad, cymdeithas neu grŵp o bobl a sefydlwyd gyda r prif fwriad o warchod a hyrwyddo iaith neilltuol a i diwylliant yw mudiad iaith Gan amlaf maent
  • adfer yr iaith Gymraeg yng Nghymru. Trwy ddulliau chwyldro yn unig y mae llwyddo Canlyniad y ddarlith oedd esgor ar sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg
  • Regte Afrikaners Cymdeithas y Gwir Afrikaaners yn Paarl, y mudiad a grewyd i gryfhau hunaniaeth a balchder yr Afrikaaniaid yn yr iaith newydd Mae r
  • Yr iaith arwyddion fwyaf poblogaidd gan bobl fyddar yn y DU yw Iaith Arwyddion Prydain Saesneg: British Sign Language neu BSL Mae 125, 000 o oedolion
  • hanesyddol ymlaen i r iaith eu siaradwyr ac i r genedl. Ni dderbyniwyd y mesur gan bawb ysgogodd Bethan Williams, cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, ymateb
  • Cymdeithas Gymraeg i ddynion yw Cymdeithas yr Hoelion Wyth a cheir canghennau ar hyd yr hen sir Dyfed. Disgrifia i hun fel mudiad Cymraeg, gwledig, gwerinol
  • gyfer sefydlu Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn 1993. Aelodau r Cyngor a apwyntiwyd yn 1973 o oedd: Cadeirydd - Ben Jones, ysgrifennydd Cymdeithas y Cymmrodorion Syr
  • dinistrio r iaith Gymraeg yn chwarae eu rhan i w gwneud yn iaith fyw fodern yw Cylch yr Iaith Y symbylaeth i sefydlu r Cylch oedd yr hyn a alwant